Bakardadeak eta hariak

Hariak

“Bakardadeei aurre egiteko politika edo estrategia baten barnean tokia duten jarduera tipologiak zehazterakoan (esku-hartzeak, programak, zerbitzuak), ezin ditugu aintzat hartu, soilik, berariaz eta zuzenean bakardadea lantzen dutenak. Hala ere, “gorago” joaten bagara, bakardadeei zeharka eta inplizituki eragiten dieten jarduerak adierazteko, ezin dugu oso gora igo eta edozein jarduera sartu estrategian. Oreka hori lortu nahian, 12 jarduera tipologia zehaztu ditugu. Inplizituenak edo zeharkakoenak direnetatik hasi, eta esplizituenak edo zuzenenak direnetan amaituko dugu. Hau da zerrenda:

1. Pertsonak bizi diren, ibiltzen diren eta erabiltzen duten espazio fisikoa egituratzeko edo eraldatzeko jarduerak (etxebizitza eta hirigintza).

2. Pertsonen balioak, sinesmenak, jarrerak, ideiak eta jokabideak aldatzen dituzten komunikazio, sentsibilizazio edo mobilizazio jarduerak.

3. Aisialdiko ekintzak eskaintzeko jarduerak.

4. Borondatezko ekintza eta asoziazionismoa sustatzeko jarduerak.

5. Komunitateko elkarbizitza eta lankidetza dinamikak sortzera bideraturiko jarduerak.

6. Bizilagunen komunitateak dinamizatzeko jarduerak (atarietan, finketan, eta abarretan).

7. Pertsonen bizi proiektua, trantsizioak eta etorkizuna planifikatzeko laguntza jarduerak.

8. Eten digitala prebenitu eta konpontzeko eta teknologien erabilera sustatu eta errazteko jarduerak, komunikaziorako, harremanetarako eta sare sozialetarako.

9. Hainbat pertsona etxebizitza berean bizitzeko edo bizileku irtenbide bat izateko sustapen, bideratze eta laguntza jarduerak.

10. Egoitza zerbitzuak erabiltzen dituzten pertsonak desinstituzionalizatzeko sustapen jarduerak eta zentro horietako pertsonengan oinarrituriko arreta aplikatzeko sustapen jarduerak.

11. Bakardade egoera nork berak prebenitzeko edo aurre egiteko gaitasunak eta harremanak garatzeko jarduerak.

12. Pertsonen bakardade egoerak orekatzen, arintzen edo leuntzen dituzten laguntza jarduerak.”

(Zerrenda hau topatzeko: “Hariak: Bakardadeei aurre egiteko Gipuzkoako estrategia. Oinarrizko dokumentua” 39-41 orrialdeetan. Argazkian, estrategia eratzeko Adinberri Fundazioak bultzatzen ari den prozesu partehartzailearen bilera bat.)

Komunitatea, arreta komunitarioa eta komunitate ekintza

komunitatea

Pandemia global baten testuinguruan, harritzekoa izan daiteke komunitate txikiaz hitz egitea, hurbiltasun komunitarioaz, bizi dugun une honetan funtsezko apustu gisa. Hala ere, zaila dirudi kolapsoa saihestea (ahal izanez gero) gure bizitzak birlokalizatu gabe, lurralde eta harreman-esparru hurbilagoetan gure beharrak asetzeko modurik garatu gabe. Zaila dirudi, baita ere, zaintzen krisiari aurre egin, komunitateari (beste esparru eta eragile batzuren artean) aukera bat ematen ez badiogu.

Kontua da komunitatera “itzultzen” garenean, espazio eta harreman komunitarioetara begiratzen dugunean, haien hauskortasuna, kontraesanak eta mugak aurkitzen ditugula. Zergatik? Bost aldaketa prozesu, behintzat, aztertu behar dira:

  • Aldaketa demografikoa: bizi ibilbideak luzatu egin dira, belaunaldien aniztasuna areagotu egin da eta zaintzak behar ditugun urteak ere gehiago dira.
  • Urbanizazio eta globalizazio prozesua: pertsonen mugikortasun geografikoa areagotzen du beren bizitzan barrena (migrazioak barne).
  • Eraldaketak familien dinamikan eta egituran: banaketak eta harreman berriak areagotu dira, anai-arreben kopurua murriztu da, lanaren sexu banaketa aldatu da eta beste fenomeno batzuk gertatu dira.
  • Bizileku egitura aldatu da: pertsona bakarreko etxeak areagotu dira (% 25 gainditu dute jada).
  • Komunitateko bizitzan eta bizitza sozialean aldaketa kulturalak, araudi aldaketak edo aldaketa moralak: indibidualizazioa, aniztasuna, deserrotzea, pribatutasuna eta anonimotasuna nagusitu dira.

Posible al da komunitatea berrasmatzea? Politika publikoek eta Administrazioaren aparatuek ba al dute ezagutza zientifikorik, zilegitasun etikorik, herritarren agindurik eta hori egiteko gaitasun teknikorik? Zenbat apustu egin komunitateari, zenbat gizarte-eskubide indibidualei, zenbat merkatu-askatasunari? Zein subjektuk edo eragilek egin lezakete bat komunitatearen berrasmatzearen eta sustapenaren aldeko apustu horretan? Kolapsoa saihesteko edo kolapsoaren ondoren berriro hasteko (bizirik jarraitzen badugu) da apustu hori?

Komunitatean oinarritu eta komunitatea eraiki: biak dira beharrezkoak. Arreta komunitarioa (ibaian behera) eta komunitate ekintza (ibaian gora) bereiztu eta integratu behar dira, politika sektorial eta zeharkako politika publikoen arkitekturaren arabera. Eskubideak garatzeko eta aniztasuna kudeatzeko. Pertsona bakoitzari ibilbide bat eskaintzeko eta lurraldeari kohesioa emateko.

(Egun hauetan, erakunde batzuekin edo batzuetan hitz egin dugu edo hitz egitera goaz gai hauetaz: Emaús, Gaztematika, Aldauri, PSOE, SSI, Bizkaiko Foru Aldundia, EGAB, Adinberri, Sarean (argazkian), Helduen Hitza, OEDC, Espainiako Gobernua eta Gasteizko Udala.)

Bakardadeari eta isolamendu sozialari aurrea hartzea eta heltzea

adinberri

Bakardadea eta isolamendu soziala prebenitzea, arintzea edo lehengoratzea helburu sozial handia da, osasuna edo etxebizitza bezalako behar edo ondasun handiekin zerikusia dutenak bezala. Bakardadearen eta isolamenduaren gaitza banaka eta subjektiboki jasaten dela onartu beharko dugu, baina, ezinbestean, bere dimentsio kolektiboan eta estrukturalean aztertu eta jorratu beharko da. Literaturan bakardade terminoa nahiago izaten da bizipen subjektiborako eta isolamendu soziala gertaera objektiborako. Hizpide ditugun ondasun handi guztiak (osasuna, enplegua edo segurtasuna, adibidez) egitura objektiboak eta subjektibitate indibidualak gurutzatzean gozatzen dira.

Gure ongizate-estatuan bakardadearen eta isolamendu sozialaren erreferentzia gisa jarduera-adar bat edo politika sektorial bat aukeratu beharko balitz, gizarte-zerbitzuena izan liteke, nahiz eta funtsezkoa izan etxebizitza- eta hirigintza-politiken edo osasun-politiken ekarpena, besteak beste, politika publikoen integrazio horizontaleko (sektore artekoa) eta bertikaleko (maila anitzekoa) dinamika batean. Dena den, hori gizarte-zerbitzuen etorkizuneko erronka da, gure inguruko egungo errealitatea baino gehiago. Nolanahi ere, gizarte-zerbitzuek edo beste batzuek isolamendu eta bakardadea prebenitzeko eta jorratzeko erronka beren gain hartzen badute, zalantza gutxi dago teknologia digitalak funtsezkoak izango direla, pertsonen arteko topaketa errazteko eta indartzeko teknologiak, eta ez giza harremanen ordezko edo oztopo gisa.

Bakardadearen eta gizarte-isolamenduaren aurkako politika publikoaren ikuspegi estruktural eta integratu hori urrundu egiten da gaia modu interesatuan eta testuingurutik kanpo erabiltzetik, herritarrak eta ongizatearen alde lan egiten duten eragileak distraitzeko asmoz. Gainera, bakardadearen eta gizarte-isolamenduaren aurkako estrategia edo politika publiko batek gai izan behar du gai horri buruz esplizituki aipatzen ez diren jarduerak eta egiturak txertatzeko eta bultzatzeko. Bakar-bakarrik sentitu nahi ez duten pertsonentzako banakako arreta-programa aringarri bat nola egokitzen eta funtzionatzen duen azaltzea erraza bada ere, ziurrenik eragin estrategiko handiagoa izango dute, epe ertainean, isolamendu soziala eta bakardadean, hirigintza- eta bizitegi-azpiegituren edo komunitateetako eta lurraldeetako eguneroko bizitzan izaten diren ekimen eraldatzaileak.

ANDERSON, Zoe eta beste batzuk (2019): Bringing people together: how community action can tackle loneliness and social isolation. London, Community Fund.

ARARTEKO (2020): La soledad no buscada. Modelos de políticas públicas y compromiso de la ciudadanía. Vitoria-Gasteiz.

KOPLING, Kate (2020): Promising approaches revisited: effective action on loneliness in later life. London, Campaign to End Loneliness.

SALAS, Elisa (2020): La soletat no desitjada durant la vellesa, un fenomen social. Barcelona, Taula del Tercer Sector.

SANCHO, Mayte (koordinazioa) (2020): Bakardadeak: explorando soledades entre las personas que envejecen en Gipuzkoa. Donostia, Fundación Matia.

VIDAL, Fernando y HALTY, Amaia (2020): “La soledad del siglo XXI” en BLANCO, Agustín y otras (coordinación): Informe España 2020. Madrid, Universidad Pontificia de Comillas, páginas 90-167.

YANGUAS, Javier (zuzendaritza) (2020): El reto de la soledad de las personas mayores. Barcelona, Fundación “la Caixa”.

(Adinberri Fundazioarekin landutako gaiak.)

Nahi gabeko bakardadea: esku hartzeko gakoak bilatzen

saretu 3

Nahi ez den bakardadearen gaineko begirada nagusian, fenomenoa arazo indibidualtzat aurkezten da batez ere, nahiz eta faktore sozial batzuk aipatu, noizbehinka. Askotan, nahi ez den bakardadearen eta harreman-isolamenduaren arazoaren izaera estrukturala eta sistemikoa modu eskasean identifikatu eta aztertzen da, gizarte eraldaketa sakonak aurkezten duen testuinguru likido, konplexu eta zatikatu honetan.

Adineko pertsonen bakardadearen fenomenoa balioesterakoan, gizarte-kolektibo horren xede diren pertsonen desbalorizazioak, estigmatizazioak eta ahalduntzeak, ziur asko, eragin handiagoa du bakardadearen arazoan. Pertsonek esperimentatzen dutena kontutan hartu barik, pertsonaren bizitzako beste arlo batzuetan dituen ondorioetan azpimarratzen da, hala nola haren iraupen. segurtasun edo osasunean.

Sektore publikoaren edo hirugarren sektorearen harreman-isolamenduari buruzko esku-hartze profesionalak edo solidarioak ugariak eta interesgarriak dira, baina baita heterogeneoak eta heldugabeak ere. Ez dago ebidentzia-oinarri oso seguru eta partekaturik zerk funtzionatzen duen eta zerk ez duen funtzionatzen jakiteko, gaiari buruzko kezka eta alarma sozial gero eta handiagoaren testuinguruan.

Gehien nabarmendu diren esku hartzeak, neurri handi batean, berandu egindakoak eta aringarriak izan dira. Adibidez, adineko pertsona bat boluntario batekin egotea, berez, ez du zertan aldatu nahi ez den harreman-isolamenduko edo bakardadeko egoera, pertsona horrek lehen mailako harreman esanguratsuak (ahulagoak edo indartsuagoak) eraikitzen edo berreraikitzen laguntzen ez duen neurrian (nahita edo nahi gabe).

Beharrezkoa da berrikuntza tekniko, teknologiko eta sozialeko ekimenak bultzatzea, prebentzioaren aukerak aztertu nahi dituztenak, hau da, arazoan ibaian gora igotzen saiatzen dena eta eskala handiagoan jarduten duena, eta, neurri handiagoan, arazoa sortu ez denean eta arazoa izan dezaketen pertsonek gaitasunak, baliabideak, aktiboak eta loturak dituztenean, zeinak, zaindu eta indartuz gero, babes-faktore ahaltsuak bihur baitaitezke nahi gabeko bakardadearen eta isolamenduaren arriskuaren kontra.

(Servicios Sociales Integrados kooperatibak bultzatzen duen Bizkaia Saretu programaren barruan osatu den lehenengo taldearena da argazkia).